Còn 6 ngày: Không nghe nói gì đến Trung Quốc!
Wednesday, October 29, 2008
Nguyễn Văn Khanh
Thông thường, cuộc tranh cử tổng thống Hoa Kỳ là thời điểm để các ứng viên đưa ra những lời tuyên bố “cứng rắn” đối với Trung Quốc, và giới lãnh đạo Bắc Kinh cũng “bực bội” chờ đợi, phân tích xem những lời chỉ trích có biến thành hành động hay không.
Chỉ nhìn lại những cuộc bầu cử trước đây, chúng ta sẽ thấy rõ điều này. Hồi 1980 khi đang trên đường vận động tranh cử, ứng viên Cộng Hòa Ronald Reagan kêu gọi thành lập “một văn phòng chính thức đặc trách quan hệ giữa Hoa Kỳ và Ðài Loan”, đồng thời chỉ trích Tổng Thống Jimmy Carter đã “sai lầm” khi quyết định lấy ghế đại diện Liên Hiệp Quốc từ tay Ðài Bắc trao cho Bắc Kinh. Ðến năm 1992 ứng viên Bill Clinton đưa ra “phán xét” nặng hơn, cam kết “sẽ đặt vấn đề nhân quyền” khi đối thoại với “những tên đồ tể của Bắc Kinh”. Ðầu năm 2001, ứng viên George W. Bush trước ngày tuyên thệ nhậm chức cũng cam kết sẽ coi Trung Quốc là một “đối thủ về chiến lược”.
Lần này, chuyện đã đổi khác. Trung Quốc vẫn được nhắc đến nhưng không là ưu tiên -hay mối lo- hàng đầu của Hoa Kỳ. Ðiều đó chứng tỏ quan hệ giữa hai nước đang diễn tiến tốt đẹp, và giữa lúc đang phải đối phó với khó khăn về kinh tế, Hoa Kỳ cũng nhìn nhận vai trò của Hoa Lục đối với nền kinh tế thế giới mỗi lúc một rõ nét hơn.
“Bất kể ai lên làm tổng thống, Trung Quốc tin tân chính phủ Hoa Kỳ sẽ hợp tác với họ nhiều hơn và chặt chẽ hơn”. Bà Bonnie Glasser, chuyên gia về quan hệ Mỹ-Hoa của Viện Nghiên Cứu Chiến Lược Hoa Kỳ nhận xét. Dẫn chứng được bà đưa ra là “ngoại trừ trắc trở lúc ông Bush mới lên nắm quyền ở nhiệm kỳ đầu tiên”, cả Washington lẫn Bắc Kinh đều không muốn thấy mối quan hệ hai nước “soi sục lên vì bất kỳ lý do gì”. Sự kiện ông Bush “mời Trung Quốc đến dự thượng đỉnh G-20 vào ngày 15 Tháng Mười Một sắp tới” là một dẫn chứng khác cũng được bà Glasser nói đến, xác nhận Hoa Kỳ “đánh giá cao vai trò của Hoa Lục trong bài toán giải quyết trở ngại kinh tế toàn cầu”, đồng thời cũng là cơ hội cho vị tổng thống đắc cử của Mỹ “gặp và thảo luận với lãnh đạo Bắc Kinh”.
Trả lời phỏng vấn của nhật báo The Washington Times, ông Ngô Sĩ Bảo của Ðại Học Thượng Hải cũng công nhận điều đó, cho rằng Trung Quốc hầu như không được nhắc đến ở cuộc bầu cử năm nay “chính vì quan hệ song phương đã cải tiến rất nhiều”. Hiện đang nắm giữ chức vụ phụ tá trưởng Ban Nghiên Cứu Châu Mỹ, ông Ngô Sĩ Bảo nói rõ hơn “quan hệ giữa Washington và Bắc Kinh “không là mối quan hệ hoàn hảo” nhưng “tiến bộ hơn cả hai bên mong đợi”. Ông cũng nói bền vững thì chưa, nhưng “ổn định và hợp tác thì quá rõ nét”.
Tuần trước tại thượng đỉnh Âu-Á (ASEM) tổ chức ở Bắc Kinh, ông Chủ Tịch Hội Ðồng Âu Châu Jose Manuel Barroso cũng đưa ra cái nhìn chính trị không khác gì suy nghĩ của các chuyên gia Mỹ và Trung Quốc. Trong một cuộc họp báo, ông Barroso bảo làm việc chung với nhau “là điều rất dễ hiểu. Tất cả mọi quốc gia đều biết phải chọn một trong hai điều: hoặc chết chìm chung với nhau, hoặc cùng bơi với nhau”.
Tháng Tư năm 2001, quan hệ song phương Mỹ-Hoa từng lên đến mức “đáng ngại” khi một chiếc máy bay dọ thám của Hoa Kỳ đụng phải chiếc phi cơ chiến đấu của Trung Quốc ở ngay khu vực biển Ðông, khiến vi phi công người Hoa thiệt mạng. Mặc dù vụ này được dàn xếp bằng lời xin lỗi “rất ngoại giao” của Washington, nhưng Bắc Kinh luôn luôn bày tỏ thái độ “không tin tưởng vào tân chính quyền Bush”. Những viên chức ngoại giao Hoa Kỳ từng làm việc với chính phủ Bush ở nhiệm kỳ đầu tiên tiết lộ mãi đến sau ngày biến cố 11 Tháng Chín 2001 xảy ra “hai bên mới thật sự nói chuyện trực tiếp với nhau” vì “tổng thống Hoa Kỳ quyết định mở rộng cuộc chiến chống khủng bố lên mức độ toàn cầu” và đương nhiên, Trung Quốc sẽ đóng một vai trò quan trọng. Nói rõ hơn, Washington cần sự hỗ trợ của Bắc Kinh, dù một số nhân vật trong hàng ngũ “diều hâu” của đảng Cộng Hòa nói “Trung Quốc chỉ hỗ trợ một cách hời hợt, không tích cực”.
Nhưng nếu nhìn vào những chính sách đã được các vị tổng thống Cộng Hòa và Dân Chủ thực hiện đối với Trung Quốc trong 30 năm qua, phần lớn đều cho áp dụng đường lối “mềm mỏng” dù khi vận động tranh cử các ông đều đưa ra những phát biểu mang tính “cứng rắn”. Tổng Thống Reagan cuối cùng cũng chỉ đồng ý bán võ khí cho Ðài Loan chứ không lập văn phòng trao đổi quan hệ, Tổng Thống Clinton bác bỏ đề nghị cấm vận thương mại, và gần nhất, chính đương kim Tổng Thống George W. Bush cũng không muốn nói đến “thế cạnh tranh” với Trung Quốc. Theo bà Glaser, “Bắc Kinh biết điều đó, biết vị tổng thống Mỹ nào cũng đưa ra những tuyên bố báo hiệu sẽ cứng rắn với họ”, nhưng cuối cùng “chuyện đâu cũng vào đó”.
Hai chính trị gia John McCain và Barack Obama nghĩ gì về Trung Quốc? Trước hết, cả hai ông đều muốn Bắc Kinh sử dụng thế lực đang có để đầy Bắc Hàn, Miến Ðiện, Iran và Sudan phải lắng nghe tiếng nói chung của cộng đồng thế giới. Cả hai ông cũng đồng ý phải mở rộng quan hệ chiến lược -và quân sự- với các nước đồng minh Châu Á-Thái Bình Dương như Nam Hàn, Nhật Bản, Australia và New Zealand để chận ý đồ bành trướng thế lực của Bắc Kinh, nhưng đồng thời sẽ tiếp tục hợp tác chung với Hoa Lục về bảo vệ môi trường, chống hiện tượng khí hậu mặt đất đang ấm dần.
Bà Wendy Sherman, phụ tá của cựu Ngoại Trưởng Madeleine Albright và hiện đang giữ vai trò cố vấn ngoại giao cho ông Obama, nhắc lại ứng viên đại diện cho đảng Dân Chủ “là người dùng những lời lẽ cứng rắn nhất đối với Trung Quốc”. Bà Sherman nhắc lại trong bài diễn văn đọc tại thành phố Pittsburgh hồi Tháng Tư năm nay, chính ông Obama lên tiếng đòi Bắc Kinh “phải mở rộng thị trường, không chấp nhận để thâm thủng mậu dịch tiếp tục xảy ra” và Hoa Kỳ bị thiệt thòi.
Một viên chức bên ông McCain cũng bảo ứng viên đại diện cho đảng Cộng Hòa “sẽ không nhường bước Trung Quốc đâu”. Trong thư trao đổi qua e-mail viên chức này nhắc lại bài diễn văn ông McCain đọc ở Los Angeles hồi Tháng Ba, ông McCain đưa ra chương trình “dân chủ hóa toàn cầu” để “hàng trăm quốc gia trên thế giới có thể chia sẻ chung giá trị của chúng ta và cùng nhau bảo vệ quyền lợi chung”. Trong số những quốc gia ông McCain muốn dân chủ hóa “đương nhiên có Trung Quốc”, theo giải thích của viên chức đang vận động tranh cử cho đảng Cộng Hòa.
Ý kiến hay phát biểu của ông McCain và ông Obama sẽ được Trung Quốc “đón nhận” như thế nào? Ông Dư Bình, chuyên gia nghiên cứu về quan hệ Mỹ-Hoa của Viện Nghiên Cứu Thượng Hải cho rằng “lãnh đạo Bắc Kinh sẽ coi đó là chỉ là những tuyên bố để kiếm phiếu”. Ông Dư Bình tin điều quan trọng hơn nữa, “Trung Quốc biết đang có ảnh hưởng ở Châu Á” và “chính Hoa Kỳ cũng biết không thể làm gì ở Châu Á-Thái Bình Dương nếu không có sự hợp tác của Hoa Lục”.