Thanh Lan, “một thời để nhớ”
“Bạn có khi nào ngồi lặng thinh
Lắng nghe tiếng mưa đêm thủ thỉ
Trong nức nở mưa đêm rên rỉ
Nước mắt của mưa âm thầm rơi...”
Đó là một đoạn trong bài “Tượng đá vẫn suy tư” trích trong tập thơ “Tình đầu” của Thanh Lan xuất bản năm 2002, chị tặng tôi cùng 2 CD trong lần gặp gỡ hàn huyên. Người phụ nữ ngồi đối diện với tôi trong phòng khách quen thuộc, nơi tôi tiếp xúc không biết bao nhân vật đặc biệt, tiếng tăm, mỗi người mỗi vẻ, mỗi cung cách mà càng tiếp xúc, càng thấy mình li ti như hạt cát giữa lòng đại dương mênh mông, ngập tiếng sóng vỗ thác ghềnh, như vỏ ốc mộc mạc, con dã tràng sơ khai, nằm nhỏ nhoi trong bạt ngàn màu sắc sặc sỡ thủy cung. Người đàn bà ngồi cùng tôi hôm nay, đã có một thời vàng kim huy hoàng cùng cái tên vô cùng đài các trâm anh, Phạm Thái Thanh Lan.
Thanh Lan, ca sĩ, tài tử điện ảnh, diễn viên kịch, nhà thơ, văn sĩ, nhạc sĩ và bây giờ là “host” trong một chương trình ăn khách, chiếu 5 ngày mỗi tuần “Một thời để nhớ” cho đài SET, làm MC cho một vài trung tâm băng nhạc ở quận Cam. Tài năng Thanh Lan thể hiện ở nhiều mặt quá, tên tuổi Thanh Lan bao phủ qua nhiều thập niên, chị hát nhạc Tây, nhạc Mỹ rành rõi như đang tự tình nhạc Việt, khiến tôi do dự, ngại ngần, dè dặt khi viết về chị. Nhưng tài nghệ thật sự có nơi một tên tuổi lớn, tôi mà dám vẽ vời thêm rồng rắn, nói không đúng, chắc không ai tha cho. Vậy thì cho phép tôi, nói đồ thêm một vài mặt khác trong nhiều mặt "thật" đã đẹp sẵn của ca sĩ Thanh Lan, cùng một nỗi niềm sâu thẳm, chị muốn làm mạch lạc rõ ràng. Mời bạn...
Cô bé “Phạm Thái” bắt đầu theo học piano với các soeur năm 9 tuổi sau đó với thầy Nghiêm Phú Phi. Trong một lần nghe đài radio có chương trình Ban Việt Nhi của thầy Nguyễn Đức (nơi đào tạo có các ca sĩ thành danh bắt đầu bằng chữ “Phương,” Phương Hồng Quế, Hồng Hạnh, Hoài Tâm, Hồng Ngọc v.v... (lúc này có Hoàng Oanh đã nổi tiếng).
Sau khi nghe các bạn nhỏ đối thoại trên làn sóng, tự nhiên đâm ra mê thích, nhất định đòi mẹ cho tham gia, mẹ nhờ thầy Nghiêm Phú Phi viết thư "gửi gắm” và Thanh Lan được mẹ dẫn gặp thầy Nguyễn Đức. Sau khi hát thử, tuần sau được mời cộng tác ngay, Thanh Lan chính thức gia nhập ban và sau đó “hiên ngang” được chọn hát một mình, đó là khoảng năm 60-61, cái hiên ngang còn oai phong hơn khi cô bé mới 12 tuổi đầu, đứng chung cùng cô Thái Thanh, chú Phạm Đình Chương, lãnh lương lần đầu.
Thanh Lan cộng tác với Ban Việt Nhi được hơn năm, sau đó ngưng để tập trung việc học hành. Năm 15 tuổi, Thanh Lan gia nhập đoàn văn nghệ học sinh-sinh viên “Nguồn Sống” của đạo diễn Lê Hoàng Hoa, đó là lần đầu tiên Thanh Lan xuất hiện trên TV, hát nhạc Pháp, nhạc Việt. Chính nhờ sự xuất hiện thường xuyên trên màn hình, giọng hát nũng nịu nhẹ nhàng, dáng dấp như tiểu thư, lại mang “mark” nữ sinh trường Marie Curie, líu lo được 3 ngôn ngữ Anh, Việt, Pháp, tổng hợp khó kiếm này đã lọt ngay vào mắt các nhà đạo diễn kịch, phim ảnh.
Con đường dẫn dắt Thanh Lan đến với kịch nghệ và phim trường, mà vở kịch đầu tiên Thanh Lan tham gia năm 18 tuổi là “Mắt lưới” khoảng năm 65-66, và “Tiếng hát học trò” đóng cùng nam tài tử Huy Cường đầu thập niên 70 là vai mở màn. Cho đến ngày mất nước năm 75, Thanh Lan tham gia tất cả trên dưới 10 bộ phim: Gánh hàng hoa, Yêu, Ngọc Lan, Lệ Đá, Trên đỉnh mùa Đông, v.v... là những phim nâng cao thêm tên tuổi cho người ca sĩ "Bắc Kỳ nho nhỏ" có khả năng đa diện này.
Một vinh dự khác đến, năm 1973, hãng Yamaha của Nhật tổ chức “Festival” mời Thanh Lan tham dự, 2 bài được chọn tiêu biểu cho tiếng hát Việt Pháp “trademark,” “Tuổi mộng mơ” của nhạc sĩ Phạm Duy và “Đừng phá vỡ ân tình” ca khúc do nhạc sĩ Nhật viết riêng cho Thanh Lan, Phạm Duy chuyển sang lời Việt hết sức mượt mà thu hút. Thanh Lan để lại ấn tượng cùng hình ảnh đẹp bằng một hợp đồng độc quyền hiếm có.
Bước ngoặt đã thay đổi cuộc đời, dù không dự định hay bàn tính trước. Năm 1994, hãng phim “Tự do” mời Lê Tuấn và Thanh Lan tham dự chiếu ra mắt bộ phim “Tình người” ở rạp Thủ đô, quận Cam. Thanh Lan đến Hoa Kỳ, và lần đến này đã khiến cô quyết định muốn ở lại, sau khi tham khảo với một văn phòng luật sư, họ cho biết Thanh Lan có khả năng được chấp thuận. Khó mà tin ngờ được, người ca sĩ nổi tiếng tài sắc vẹn toàn, từ năm 1976 đến 1983 đã 5 lần, 7 lượt vượt biên nhưng đều thất bại, đến khi buông tay chán nản không muốn nghĩ tới, cơ hội lại đến quá dễ dàng. Rồi Thanh Lan được chấp nhận cho định cư, thuận lợi như ơn trên muốn ban thưởng bù đắp cho người nghệ sĩ đa tài cũng cộng lắm truân chuyên có một tương lai sáng sủa, mà lần này chính do Thanh Lan vạch ra.
"Đời nghệ sĩ như mặt trái của chiếc huy chương" Thanh Lan chia sẻ bẽ bàng, dùng cái ví dụ thâm sâu ý nghĩa chứa nhiều ẩn ý mang đầy cay đắng. Còn ai nghe, thấy nỗi lòng sắc mặt Thanh Lan rõ hơn tôi lúc này. Tôi đồng ý, thông cảm, san sẻ mặt thật đằng sau mặt trái của cái vinh dự, mặt phải phía trước xin dành cho cuộc đời. Hình như cái phải trái, nặng nhẹ từ lâu phải đi chung để cân bằng, bù lỗ đời sống chị ạ. Thôi cứ chấp nhận làm sự bù trừ lấy cho của trời đất, luật công bằng, có vậy chị sẽ thấy dễ chịu, thoải mái hơn.
Thanh Lan hỏi tôi một câu, tôi ngọng nghịu, ú ớ không biết phải trả lời sao. "Em ơi! tại sao lại có những người quá cay độc, tàn ác, thích đem đời tư nghệ sĩ ra để mổ xẻ những điều không có thật, thậm chí bịa đặt. Nghệ sĩ là người đem đến nguồn vui, cái đẹp cho cuộc đời, sao họ cứ muốn hủy diệt làm mất cái nhiệt huyết, làm tàn lụi cái năng lực. Nếu một ngày không còn nghe tiếng đàn hát, âm nhạc cạn khô. Thử hỏi có buồn không?” Buồn đến khóc chứ chị, nhưng mà, thế giới muôn màu sắc, nếu mọi việc bằng phẳng như mình chọn, mình yêu thì chắc ai cũng âm thầm bằng lòng chấp nhận. Thôi mình làm người nghe để cho có người nói chị nhé, nghe khỏe hơn nói chị không thấy sao?
Tôi hiểu chị tận chí nguồn, nỗi bất mãn thất vọng về những bài viết về mình mà khi đọc, tưởng đọc ké chuyện "tiểu thuyết" dựng hư cấu quá hay của ai. Cuốn hồi ký chị viết cách đây 5, 6 năm bằng tiếng Anh về cuộc đời, sự nghiệp, cái thăng trầm buồn vui trong đời sống thật của mình, nhờ một người bạn thân đánh máy, dự định xuất bản, chưa một tin tức lọt ra bên ngoài ngay cả cái tựa đề, thế mà nay phát tán dày đặc ruồi nhặng trên mạng, tên tuổi THANH LAN ghi rành rẽ, mà nội dung bóp méo theo chiều hướng chuyện của “LAN” nào.
Bạn bè, thân hữu, khán thính giả đọc, hoang mang, thắc mắc, nghi ngờ, chị làm sao thanh minh trả lời từng người một. Đúng, sai dĩ nhiên chị biết rõ, nhưng tôi có thể giải tỏa giùm chị, người ca sĩ mang tiếng hát, vai diễn, kiến thức làm đẹp cuộc đời, thất vọng đến não nề về những cốt truyện dàn dựng quá tinh vi, tàn độc mà dù Thanh Lan, một tài tử tài năng cũng không diễn nổi. Thanh Lan chuyển cho tôi email của một tác giả ngoại quốc uy tín, chuyên đọc và đánh giá về các hồi ký của những người trong giới nghệ thuật nổi tiếng, xin được viết nguyên văn “All in all a great story worthy of being told...” Andrew Wiest Ph.D, tôi chắc chắn không dịch hay bằng bạn.
Thanh Lan tham gia văn nghệ năm 12 tuổi, đến nay ở ngưỡng cửa 60, chúng ta làm phép tính, hẳn ra con số bề dài, chị chưa ngưng nghỉ nơi đây và còn chia sẻ cùng tôi nhiều dự định đóng góp thiết thực khác về phương diện nghệ thuật cho cộng đồng. Xin giúp Thanh Lan tinh thần, sức mạnh, cái dễ dàng nhẹ nhàng nhất để sự cống hiến của Thanh Lan mang thêm nhiều ý nghĩa. (K.H.)