Người Sài Gòn 'nhìn' nhiều hơn đọc
Thursday, March 25, 2010
Khách đọc sách ngay tại tiệm. (Hình: NTHA)
Nguyễn Thị Hàm Anh/Người Việt
Cơm nước xong trời vừa tối. Ngọn đèn treo thắp giữa nhà. Cha ngồi đọc nhật báo. Anh đang ngồi cúi xuống xem sách hay làm bài. Mẹ và chị, kim chỉ vá may. Ở bên cạnh, hai đứa em nhỏ đang nghe bà kể câu chuyện cổ tích, thỉnh thoảng lại khúc khích cười với nhau rất vui vẻ. Ban ngày đi làm ăn khó nhọc, tối đến cả nhà được đông đủ sum vầy như vậy, tưởng không có cảnh nào vui hơn nữa. (Quốc văn giáo khoa thư)
Ðó là một bài văn kiểu mẫu. Tập làm văn của học sinh tiểu học thường có đề bài “Hãy tả một buổi tối trong gia đình của em.” Vài thế hệ trôi qua, học sinh đều miêu tả theo khuôn mẫu quen thuộc, “Cha em ngồi đọc báo, em ngồi học bài, mẹ em may (hay đan) áo...”
Những hình ảnh đó giờ đã trở nên rất xưa. Ngày nay buổi tối mọi người làm những chuyện khác. Quần áo mua sẵn hay may tiệm, tờ báo tin sốt dẻo đọc vào buổi sáng, đọc ngoài quán cà phê chứ không ai để tới tối mới nhâm nhi. Ngoài ra báo mới xuất bản vào buổi chiều thường là tờ tin nhanh đọc lướt, không có gì đặc biệt để nghiền ngẫm cả.
Bậc tiểu học than học nhiều quá. Học sinh bán trú ở trường suốt ngày, về nhà buổi tối còn phải làm bài đến khuya; học sinh không bán trú cũng đi học thêm đủ ba buổi, vẫn làm bài đến khuya, áp lực bài vở nên ít đọc sách. Thời giờ trống thường dành cho game thôi.
Học sinh trung học cao hơn tiểu học một bậc ở chỗ ngoài chơi game thì nghe MP3.
Thật ra không phải học sinh hoàn toàn không đọc sách. Những em có tiền thường mua truyện tranh về đọc. Truyện tranh rất phổ biến trong giới học sinh. Thậm chí vào tiệm sách ở khu vực truyện tranh, người ta có thể nhìn thấy không những học sinh mà cả sinh viên cũng tụm vào đứng đọc. Một số truyện tranh nổi tiêng từ xưa như Luky Luke, Tintin, Xì trum... sau khi tái bản vào thời kỳ hồi sinh của truyện tranh, đã biến mất để nhường chỗ cho truyện tranh VN và nhất là Nhật Bản. Ðầu tiên của loại truyện này là Doremon xuất hiện vũ bão làm mưa làm gió trên thị trường.
Ngoại trừ sách chuyên môn nghề nghiệp không kể, khi được hỏi bạn thích đọc loại sách nào. Một sinh viên Ðại Học Kinh Tế trả lời: Truyện tranh Thám tử Conan, Hoa Hồng Tóc Ngắn, Chỉ Có Mình Anh, 6 Chàng Trai 1 Cô Gái, Nhóc Miko... và cho biết thêm đây là sách giải trí, không cần phải suy nghĩ.
Quả thật truyện tranh Nhật Bản ít có câu cú dài dòng, đối thoại ngắn gọn với Grừ ừ ừ, Ngốc ạ, Thịch, Ịch, Bốp, Cạch, Keng, Ðoàng, Ủa, À há, Bùm, Hi...
Một người khác, nhân viên văn phòng cho hay anh đâu có thì giờ đọc sách. Ði làm cả ngày tối về còn học Anh văn và luyện thi Cao học nữa. Một công nhân kêu đi làm suốt ngày về tới nhà mệt nhừ, coi sơ tivi rồi đi ngủ còn lấy sức mai đi làm tiếp, tới tờ báo còn chưa đọc.
Một sinh viên xem chừng thông thạo trả lời có đọc sách thời... xưa như Tiếng Chim Hót Trong Bụi Mận Gai. Những cuốn sách kinh điển của Tolstoi, Dos, Cervantes... ít người đọc. Mặc dù Cervantes, Tchekhov, Lỗ Tấn, Tagore... là những tác giả có nằm trong chương trình giáo khoa, nhưng việc học thường chỉ giới hạn ở kiến thức nhà trường cung cấp chứ hiếm ai tìm sách thưởng thức thêm. Sách văn chương, triết học... không được độc giả trẻ ham thích mặc dù chương trình giáo khoa đã làm công việc giới thiệu mở đầu.
Giới sinh viên học sinh đều kêu chương trình học quá nặng nề nên có thời giờ rảnh, họ chỉ muốn giải trí bằng những trò chơi game nhiều lôi cuốn hơn là đọc sách. Ðọc không là giải trí, đó là một công việc động não vì đòi hỏi sự cảm nhận, nghiên cứu, phân tích, cảm xúc... Phải thưởng thức lời văn, ngẫm nghĩ để chọn lựa ra những thứ lưu lại trong đầu óc thật quá mệt!
Trong hiệu sách ở quầy sách thiếu nhi đầy những chàng trai, cô gái mang phù hiệu các trường đại học, cao đẳng đứng say mê xem truyện tranh hoặc truyện dài được rút ngắn lại bằng hình vẽ có minh họa. Nếu không thì đọc truyện thiếu nhi hoặc tiểu thuyết tình cảm kiểu sinh viên du học hoặc nhân viên công ty đa quốc gia có tuyết trắng, lò sưởi, có hoa tulip, cối xay gió... Ðó là câu chuyện thời đại của các thanh niên thành đạt, không suy tư rắc rối, dễ đọc với khung cảnh và tình tiết hương xa lãng mạn, nhẹ nhàng tạo cảm giác của thay đổi món ăn...
Hiếm hoi cũng có anh chàng, cô nàng xem Thằng Gù Nhà Thờ Ðức Bà, Tom Sawyer... được tóm lược lại dạng sách bỏ túi.
Trước kia, nhiều bà mẹ ra hiệu sách mua sách về cho con đọc hoặc buổi tối trước khi đi ngủ, đọc cho con nghe. Ngoài Tấm Cám, Cô Bé Lọ Lem... còn Truyện cẩ nước Pháp, Truyện cổ Ấn Ðộ, Truyện cổ Eskimo... Ðủ truyện cổ tích của các nước. Nay thì hầu như các loại cổ tích này tìm không thấy. Cô bé bốn tuổi xem truyện cổ tích qua băng, đĩa. Cậu bé hai tuổi rưỡi nói chưa sõi nhưng đã ngồi vào bàn vi tính chơi game, bấm game rất nhanh trong điện thoại di động... Chơi game thích thú hơn và lắm khi cha mẹ bận rộn, mệt mỏi, nhiều việc phải làm quá cũng không còn kiên nhẫn dỗ con đọc sách. Mặc chúng chơi game cho phụ huynh yên thân làm vô số công việc ngập đầu khác. Như vậy thì làm sao em bé chịu nghe truyện cổ tích, chịu đọc... là tiền đề cho thói quen đọc sách khi lớn lên. Cho nên một số bà mẹ đành “thuê” con đọc sách. Tùy quyển sách dày mỏng, khó hay dễ đọc mà đưa ra giá tiền. Thôi thì cũng là một cách giải quyết vấn đề. Ðọc hoài dần dà sẽ hình thành thói quen, về sau không cần “dụ,” đứa bé cũng sẽ tự thích đọc.
Tập trung vào “nhìn” mà bỏ quên “đọc.” Văn hóa nghe và nhìn phát triển, ngày càng lấn lướt văn hóa đọc.
Ðúng là có rất nhiều nơi để tiêu thời gian là ngồi kiên nhẫn với trang sách: quán xá, mua sắm, spa... Buổi tối nếu không đi đâu, người ta có thể giải trí ở nhà bằng cách xem TV truyền hình cáp, hằng mấy chục kênh từ tin tức, phim truyện, ca nhạc, hoạt họa... chiếc remote bấm liên tục để nhiều khi chỉ kịp lướt mỗi kênh vài phút hay là xem phim qua đầu máy. Mướn phim ngoài tiệm hoặc mua từ người bán dạo với giá năm hay mười ngàn một đĩa tha hồ xem đủ loại phim Mỹ, Pháp,... phim bộ Trung Quốc, Hàn Quốc, phim ca nhạc trong nước và hải ngoại... Nhiều nhà mua dàn máy hát karaoke tại nhà mà không cần phải có phòng cách âm. Vì thế hàng xóm tha hồ nghe hát điếc cả tai.
Phổ biến nhất là máy vi tính. Gia đình bốn người ngồi trước bốn máy. Tối đến, cha xem tin tức trên máy vi tính, mẹ xem chương trình truyền hình trên máy vi tính, con trai chơi game trên máy, con gái chat... Máy vi tính tiện dụng quá: Làm việc, giải trí, liên lạc... vô cùng phong phú, người ta có thể làm mọi chuyện ở đó nên vi tính dần dần lấn lướt các phương tiện làm việc và giải trí khác.
Nếu nhà chật chội thì các máy vi tính còn tụ tập ở một nơi, nhưng nếu nhà rộng rãi xây theo kiểu mới, mỗi người lớn bé một phòng thì ai rút về phòng người nấy mỗi người ôm cái máy làm việc riêng của mình.
May mắn thì nhiều gia đình còn gặp nhau trong bữa cơm, chứ có người ngồi vi tính ở trường hay sở làm, về tới nhà lại tiếp tục ngồi vào máy. Tới bữa, người nhà còn phải mang khay cơm lên tận phòng vì cậu mắc đi diệt quái hay chị lướt web hoài không chán.
Thời buổi hiện đại này, người ta nhiều việc quá. Thì giờ dành cho kẹt xe, đi hát karaoke, nhậu nhẹt, shopping, tập thể dục thể thao... Sau giờ tan tầm, các phòng thể dục, sân thể thao đông nghẹt. Mọi người rủ nhau đi tập thể hình, đá banh, tennis,... tới tối mệt nhừ không còn sức đâu đọc sách báo. Cũng không hẳn vấn đề thời gian bận bịu bởi vì người ta có thể bỏ ròng rã nhiều ngày, nhiều tuần, hằng tháng để xem những bộ phim võ hiệp hay tình cảm nhiều tập na ná nhau nhưng đọc sách thì ngại, đọc báo lắm khi cũng ngại luôn.
Nhiều thanh niên cho biết cũng có đọc võ hiệp và truyện ngắn trên Net chứ không đọc sách. Trong cuộc đối đầu với máy vi tính, việc đọc sách quyển có vẻ lép vế hiển nhiên. Ngoài nhiều thú vui hấp dẫn từ đó, lý do chọn đọc ở net vì ở đó rất nhiều truyện, tha hồ chọn lựa lại không tốn tiền. Giá sách cũng là một vấn đề. Một bộ kiếm hiệp Kim Dung giá vài trăm ngàn rõ ràng sinh viên không với tới. Người ham đọc sách thì không thể mua một quyển. Sách in ngày càng đẹp nên giá thành đương nhiên cao. Chỉ một số thành phần mua sách chứ sách khó đến được tay đa số dân chúng, nhất là dân tỉnh hay miền quê.
Ðọc sách trên Net được cho là rất vui vì cùng lúc có thể làm nhiều việc: Vừa chat, nghe nhạc, nhắn tin, xem Facebook,... Hình như ai nấy bị cuốn vào cuộc sống bận rộn tới mức khó tập trung vào mỗi việc đọc. Tại một chuyến nghỉ chân du lịch ba lô, trong khi đám Tây chuyên chú vào trang sách không hề ngẩng đầu lên thì Ta, cũng cầm cuốn tạp chí nhưng luôn luôn ngoảnh qua, quay lại, hỏi chuyện,... khi có tiếng động hoặc sự việc gì xảy ra chung quanh.
Những cuốn sách Harry Porter dày cộm xuất hiện được đón nhận trong cơn sốt cho thấy độc giả vẫn còn muốn đọc chứ chưa tới nỗi xa lìa sách. Nhưng hiện tượng đó không nhiều và việc độc giả lười đọc vẫn được coi là tình hình chung. Thảo nào mọi người kêu nhạc trẻ bây giờ ca từ và ý tứ quá kém, hẳn nhiên đó là kết quả của việc ít đọc sách văn học.
Ðể cải thiện tình trạng này cần có nhiều biện pháp. Phát triển hệ thống thư viện hay tiệm cho thuê sách chẳng hạn. Khi đọc sách trở thành thói quen của nhiều tầng lớp dân chúng điều ấy có nghĩa dân trí được nâng cao.
Nguyễn Thị Hàm Anh
Birthdays
Clock
Search
Attachments
Top Posters
Newest members
Link to us