Vũ Thành An, con vật tế thần chiến tranh,
đời riêng và, dòng nhạc của chính mình
Du Tử Lê
1. Vũ Thành An, 2. Du Tử Lê, 3. Trương Trọng Trác.
Lớp Ðệ Ngũ, trường Trần Lục, niên khóa 1957-1958.
(Hình: tác giả cung cấp)
Tôi không biết đã bao năm trôi qua, khuất nhưng thảng hoặc ký ức tôi vẫn lóe lên chút ánh sáng liu điu của những ngọn nến trên cao rớt xuống mặt bàn nhà một người bạn, nơi quê người.
Ðó là những lúc tôi được tin người bạn này mới ra đi. Người bạn kia vừa bước tới. Ðó là những đêm nơi tôi ở, mưa bất ngờ trở về, rất khuya.
Ðó là lúc tôi cúi xuống tuổi già của mình. Ðăm đăm nhìn những lượng sáp cạn dần của những thân nến trong đài nâng, hay đìu hiu một mình giữa bóng tối vây khổn.
Ðó là lúc những cây nến đang ăn lần phần đời của chúng. Cũng như tôi, như bằng hữu tôi, những người thuộc thế hệ 1930, 1940 đang ăn lần (ăn nốt) phần đời còn sót lại của chính mình.
Những giây phút đó, hình ảnh từ nhiều chục năm trước của một quá khuya, hình ảnh những mái đầu mới thôi, còn xanh, nay đã ngả màu, cùng cúi xuống. Mỗi kẻ tuồng đang cúi xuống cảnh tượng đời riêng của chính mình.
Họ thấy gì? Chẳng một ai biết được! Tôi nghĩ ngay họ, có khi cũng phải tự hỏi, ta đã thấy gì khi tiếng hát của người đàn ông (có mái tóc không còn xanh tốt) trong bọn, cất lên.
Tiếng hát mang theo những mũi tên tâm thức tòe đầu. Tiếng hát mang theo đất nước lở loét, phương xa. Núi sông bầm giập cuối sóng. Tiếng hát mang theo gần bảy mươi năm làm người. Tiếng hát trượt trên vầng trán khắc khoải nếp nhăn. Tiếng hát mang theo định mệnh nửa thiên thần, nửa thú vật của riêng nó và, định mệnh cùng hệ quả của một thời chinh chiến. Tiếng hát, không còn cạnh sắc lóng lánh của những miểng thủy tinh cứa trên từng tấc thịt da nhuận tươi rung động tuổi trẻ. Nhưng nó cho lại chúng tôi, quá khứ. Cho lại chúng tôi quê hương lầm than, tổ quốc buồn bã, nghìn trùng. Nó cho lại chúng tôi những ngôi trường đã mất. Những mái nhà đã bỏ. Những ruột thịt, tình nghĩa gối chăn xưa, nay bỗng hận thù, bằn bặt lạ xa...
“Dòng đời nào đưa em về đâu - Sao không thấy qua đây một lần - Dòng đời nào đưa em về đâu - Những bến bờ xưa cũ đã mờ - Ôi mái tóc mây bay - Giờ còn đây tiếng nói thơ ngây - Giờ còn không, em có vui không? Hai má có hồng? - Tuổi thơ qua mau quá - tôi ngỡ như ngày nào - đôi mắt em như sao - soi thấu tâm hồn nhau - Giờ đời tôi đã úa - tay cố vui cùng người - Tim có vui không em? Ðôi mắt quầng thâm rồi!”
(Trích “Một Lần Nào Cho Tôi Gặp Lại Em” Vũ Thành An)
Tôi nhớ, khi tiếng hát của người đàn ông (có mái tóc không còn xanh tốt,) cất lên thì, dường như những vết thương ngủ vùi trên thân thế những người đàn ông một thời, chọc trời, khuấy nước - Những tuổi trẻ một thời, bừng bừng chí cả - Luôn cả những tuổi trẻ hèn nhát, một thời trốn chạy nghiệp chung đều điếng lặng quanh bàn...
Tôi cho, những dấu ấn một thời ngang dọc, những dấu ấn một thời thúc thủ, một thời chân cùm, một thời tay xích, ở từng đời người, ở từng lưu vong là những dấu ấn thời đại. Tôi nghĩ, những dấu ấn hằn xuống tâm can, khôn phai. Những dấu ấn địa ngục, bản năng, còn mãi.
Dù một mai không xa, những thịt xương ngục tù sẽ tan và sẽ rữa. Dù một mai không xa, những trái tim Việt Nam đây đó, thôi đập. Nhưng những dấu ấn đời đời, vẫn còn. Như nó đã từng còn, từng ở lại mãi mãi, với thinh không:
“Ta lần mò leo mãi, không qua được vách sầu - Ta tìm một tiếng yêu, thấy toàn là sầu đau - Ước vọng ngày thơ ấu, chưa xin được chút nào - suốt đời còn ước ao, khát vọng còn cấu cào - Ôi thôi đời ta phung phí, trong cơn muộn phiền - ta xin tháng ngày rồi bình yên - Ô hay tại sao ta sống chốn này - Quay cuồng mãi hoài, có gì vui!
(Trích “Ðời Ðá Vàng” Vũ Thành An)
Người đàn ông có tiếng hát như những mũi tên tòe đầu đó, là Vũ Thành An.
Những ca từ mộc mạc chân thật, dung dị thiết tha đó là một phần đòi nhạc họ Vũ.
Như tuổi trẻ Việt Nam, như tuổi trẻ của chính chàng, những năm cuối thập niên 60. Lúc cuộc chiến lần lượt lấy đi khỏi những lồng ngực phơi phới thanh xuân, những bình minh chói lòa nghĩa sống. Lúc bom đạn đã khóa kín mọi nẻo ngõ tương lai. Lúc những người trẻ Việt Nam ở cả hai miền đất nước, không thấy màu xanh. Không kịp uống ngụm nước tình yêu đầu nguồn, ơn sủng.
Ngụm nước tình yêu thứ nhất, trong họ, đã là những ngụm nước chứa đầy thuốc nổ biệt ly. Những ngụm nước thủy ngân, tàn khốc hủy hoại.
Sự xuất hiện của đời nhạc Vũ Thành An, lập tức là một đáp ứng, đắp bù cho những thẳm sâu thiếu hụt. Cho những đáy cùng bơ vơ. Cho những cụt đường, lạc loài, xuất huyết thanh xuân.
Nhưng đời nhạc Vũ Thành An, không chỉ là những phủ dụ, những dỗ dành, lê lết về phía sự sống cùng đường... Bởi vì, cách gì thì những cây nến cũng tự ăn lần đời của chúng.
Như thế hệ của các thập niên 1930 và 1940, cách gì cũng đang ăn lần (ăn nốt) phần đời còn lại của chính mình.
Tôi muốn nói, nếu độc tài, nếu tù ngục không chặt đứt được nguồn sống bền bỉ của một dân tộc có gần năm nghìn năm lịch sử thì, những thảm kịch trên một phận người, những chao đảo, những vấp ngã trên những dặm đường lẽ sống, cũng muôn đời, không dập tắt được nguồn lực truyền đời nơi những trái tim Việt Nam cuối đường: Khả năng đứng lên. Ði tiếp. Về phía chân trời.
Nguồn nhạc Vũ Thành An, ở giai đoạn sau thập niên 1980, theo tôi, đã cho thấy cái nguồn lực truyền đời đó. Nguồn lực hay khả năng đứng lên. Ði tiếp. Về chân chân trời.
“Ôi kỳ diệu thay - những đám tinh vân vần xoay - ôi kỳ diệu thay những bước luân lưu tháng ngày - hãy lặng mà nghe tiếng chim ca ngoài sân - hãy lặng mà xem những đóa hoa xuân đầu mùa - đếm nhịp đời đong đưa - góp lại bao thương nhớ - dệt những câu ca tặng người - ước nguyện trào dâng cao hạnh phúc trên địa cầu - an ủi cho những người khổ đau...”
(Trích “Hãy Nhìn Lên Trời Cao” Vũ Thành An)
Tôi vẫn nghĩ, trước những va vấp bản năng, con người thường có cho mình một trong hai cung cách ứng phó: Buông xuôi. Thả trôi mình trong phế bỏ. Hoặc, đứng lên, hóa thân thành lửa ngọn, soi lấy đường mình đi.
Tôi nghĩ, Vũ Thành An ở trường hợp thứ hai. Họ Vũ đã gặt hái được những đọt mầm thương yêu, những bông hoa đức tin từ cánh rừng khổ đau và bất hạnh.
“Mùa xuân đang về đây - em vào thay áo mới - hồng lên đôi làn môi - mái tóc chảy phất phới - em đứng lặng yên gió thổi - không thấy còn vương vấn bụi - tình yêu ấy - tình yêu ấy - tặng người...
(Trích “Nhân Bản 6” Vũ Thành An)
Những dấu ấn đậm nét nhất, lại chính là những nét chém hằn trong tâm hồn một con người bình thường, như mọi người và cùng lúc, lại là một nhạc sĩ, khác hơn mọi người.
Tôi gọi đó là trường hợp nhị trùng bản ngã. Nhị trùng bản ngã Vũ Thành An.
Ít ngày qua, Cali. nơi tôi ở, có nhiều đêm mưa. Tôi có nhiều khuya cúi xuống tuổi già mình. Ðăm đăm nhìn lượng sáp cạn dần của những thân nến trong các đài nâng; hay đìu hiu một mình giữa bóng tối vây khổn. Ðó là lúc những cây nến đang ăn lần (hay ăn nốt) phần đời của chính chúng.
Cũng như tôi, như bằng hữu tôi và cả bạn (dù bạn chỉ mới chớm thanh xuân, đã giữa đường nhân thế thì, cũng đừng quên), chúng ta cũng đang ăn lần (hay ăn nốt) phần đời của mình vậy.
Từ cảm nghiệm này, tôi thấy, dường như những người thuộc thế hệ 1930 và 1940 (trong đó có Vũ Thành An,) là một con vật tế thần. Con vật tế thần chiến tranh và, đời riêng, mỗi kẻ. Ðồng thời, chúng ta cũng đừng quên, họ Vũ còn là vật tế thần của những dòng nhạc, đi ra từ chính ông nữa.
Du Tử Lê
(Calif., 19 tháng 5, 2010)
Birthdays
Clock
Search
Attachments
Top Posters
Newest members
Link to us