Posted: Sat Feb 06, 2010 3:01 am
Ngân sách Obama vẫn thâm thủng lớn
Ngô Nhân Dụng
Ngô Nhân Dụng
Các ông tổng thống Mỹ “làm việc nước” không phải bằng những bài diễn văn hay các cuộc hội nghị, những chuyến công du. Hành động quan trọng nhất của họ là soạn thảo bản ngân sách chính phủ liên bang. Các chính sách, chủ trương của chính phủ đều được diễn tả qua các số thu và chi. Sẽ tăng hay giảm các món thuế nào, sẽ chi cho những chương trình gì, các con số đó quan trọng hơn là các khẩu hiệu chính trị.
Ðầu tuần này chính phủ Obama đã công bố ngân sách dự trù cho tài khóa 2011, bắt đầu từ tháng 9 năm nay. Trong hệ thống chính trị Mỹ, ông tổng thống chỉ đề nghị, Quốc Hội mới là nơi quyết định chuyện chi thu - các đại biểu của dân nắm “hầu bao” của nhà nước. Những điều ông Barack Obama muốn chưa chắc sẽ được chấp nhận; nhưng chúng ta có thể căn cứ vào dự thảo ngân sách mà biết ông tổng thống nhắm vào những mục tiêu nào.
Nhận xét đầu tiên là ông Obama đã học được một bài về óc thực tế. Năm ngoái, ngân sách đầu tiên của chính phủ đầy tham vọng. Ông tổng thống tân nhiệm muốn làm rất nhiều việc một lúc: Cứu chữa cuộc khủng hoảng ngân hàng, phục hồi kinh tế, tiếp tục hai cuộc chiến tranh ở xa. Bấy nhiêu thứ chưa đủ mệt, ông Obama còn muốn thúc đẩy những dự án lớn là cải tổ toàn diện hệ thống bảo hiểm y tế, bảo vệ môi trường sống và tìm những nguồn năng lượng mới. Những dự án này đều có tính cách lâu dài, riêng việc cải tổ y tế thì đã được tranh luận từ mấy chục năm nay. Nhiều việc lớn quá thì tất nhiên không thể làm hết được, nhất là trong một guồng máy chính quyền có cả Quốc Hội lẫn hành pháp quyết định chung. Sau một năm, dân chúng Mỹ thất vọng. Vì trong lúc dân lo chuyện trước mắt là vấn đề kinh tế thì chính phủ và Quốc Hội bàn những chuyện xa vời. Giá thử ông tổng thống tập trung vào một số mục tiêu vừa tầm thì khôn ngoan hơn. Dân đã bày tỏ ý kiến bằng lá phiếu ở tiểu bang Massachusetts. Ðây là một ghế nghị sĩ trống vẫn bầu cho đảng Dân Chủ từ mấy gần 50 năm, năm nay đa số cử tri đã chọn một nghị sĩ Cộng Hòa. Dân được tự do bỏ phiếu nó tiện như vậy! Những lá phiếu ở một tiểu bang có thể gửi tín hiệu cho thấy người dân cả nước muốn cho chính quyền một bài học!
Vì vậy, ngân sách năm nay của chính phủ Obama chú trọng đến những mối lo gần gũi nhất của dân Mỹ: tỷ lệ thất nghiệp cao và khiếm hụt ngân sách nặng. Trong ngân sách dự thảo chính phủ Obama nhấn mạnh đến nhu cầu cân bằng ngân sách với những biện pháp tăng thu, giảm chi để chứng tỏ Tòa Bạch Ốc quan tâm đến mối lo của dân. Tuy nhiên, như nhiều nhà kinh tế nhận xét, ông Obama đã bỏ lỡ một cơ hội không can đảm tăng thu hơn nữa, khiến cho mục tiêu cân bằng ngân sách sẽ còn lâu mới đạt được.
Theo dự thảo ngân sách Obama, những người lợi tức cao nhất nước sẽ không được hưởng suất thuế thấp của Tổng Thống Bush nữa mà phải đóng thuế cao như trước năm 2001. Những ai đang đóng thuế 35% sẽ phải đóng 39.6%, ai đang chịu suất thuế 33% sẽ phải đóng 36%. Riêng quyết định này sẽ tăng số thu của chính phủ thêm 969 tỷ đô la trong 10 năm tới. Những người lợi tức từ 200,000 đô la trở xuống cũng đã được ông Bush giảm thuế, nay ông Obama cho giữ nguyên không bị tăng lên. Vì chính phủ Obama không dám đụng tới suất thuế của giới trung lưu cho nên số khiếm hụt ngân sách trong tương lai sẽ khó giảm mà còn có thể tăng lên nữa.
Lý do chính trị đã khiến Tòa Bạch Ốc không có can đảm tăng thu mạnh hơn nữa. Các đạo luật năm 2001 và 2003 vẫn bị phê bình là cắt thuế quá nhiều cho những người giầu nhất nước; cho nên chính quyền Obama chỉ để cho những khoản cắt cho người giầu tự động hết hạn, họ sẽ phải đóng góp thêm. Còn những khoản cắt thuế cho giới trung lưu trở xuống được giữ lại, để chứng tỏ đây là một chính phủ đứng về phía người trung lưu và người nghèo!
Những cuộc nghiên cứu dư luận gần đây cho biết dân chúng Mỹ lo lắng về nạn thất nghiệp vì kinh tế trì trệ nhiều hơn là lo về ngân sách khiếm hụt. Nhưng dự thảo ngân sách Obama đã nhấn mạnh đến vấn đề cân bằng ngân sách, cũng một phần vì lý do chính trị. Vì trong thực tế, việc phục hồi kinh tế hiện nay rất khó khăn, và sẽ rất chậm chạp, vì các nguyên nhân khách quan. Trong lịch sử kinh tế, những cuộc suy thoái gây ra vì sản xuất và tiêu thụ mất cân bằng tương đối chấm dứt sớm. Ðặc biệt, những cuộc suy thoái kinh tế xẩy ra bắt nguồn từ hệ thống tín dụng, ngân hàng thì bao giờ cũng kéo dài hơn và khi phục hồi thì tốc độ gia tăng cũng chậm hơn. Chính phủ Obama không thể nào báo trước một tương lai gần kinh tế phục hồi như cũ được.
Ngay Tòa Bạch Ốc cũng dự đoán tỷ lệ thất nghiệp sẽ tiếp tục ở mức 10% trong năm 2010, và sẽ giảm rất chậm, xuống 9.2% và 8.2% trong hai năm tiếp theo. Còn lâu dân Mỹ mới được thấy những tỷ lệ thất nghiệp thấp khoảng 3 hay 4%!
Người dân bao giờ cũng coi trách nhiệm về kinh tế suy yếu là của đảng chính trị đang cầm quyền. Trong cuộc bầu cử Quốc Hội cuối năm nay, các ứng cử viên đảng Dân Chủ bị đặt vào thế yếu vì tình trạng kinh tế còn trì trệ. Họ sẽ phải tìm cách thuyết phục dân chúng Mỹ rằng cuộc khủng hoảng ngân hàng và kinh tế suy thoái hiện nay bắt đầu trong nhiệm kỳ của Tổng thống Gorges W. Bush. Và họ sẽ nhấn mạnh vào nỗ lực giảm bớt khiếm hụt ngân sách của chính phủ Obama để “lấy điểm” với dân.
Trong ngân sách 2011, chính phủ Obama sẽ giảm bớt hoặc không tăng những khoản chi không thuộc lãnh vực an ninh, quốc phòng, giảm được 250 tỷ đô la. Ngân sách Quốc Phòng sẽ vẫn tăng thêm 284 tỷ đô la, thành 708 tỷ vì các cuộc chiến tranh còn tiếp diễn (trước năm 2001, ngân sách Bộ Quốc Phòng chỉ có hơn 300 tỷ). Các chương trình kích thích kinh tế bắt đầu năm ngoái với 878 tỷ Mỹ kim sẽ còn hơn 400 tỷ để chi trong năm nay, và ngân sách mới sẽ xin thêm gần 100 tỷ nữa. Chính phủ sẽ chi 33 tỷ để giúp tăng công việc làm, cho các xí nghiệp hưởng 5,000 đô la bớt thuế nếu tuyển dụng một nhân viên mới. Những kế hoạch tạo công việc làm đó có hiệu quả hay không còn tùy sinh hoạt kinh tế có phục hồi hay không. Một xí nghiệp thuê người làm vì biết sẽ bán được hàng chứ không phải chỉ vì được chính phủ trợ cấp! Nhưng các hoạt động tiêu thụ và sản xuất còn trì trệ vì cả hệ thống ngân hàng chưa thanh toán hết được những món nợ sai lầm trong thập niên trước, nhất là khi thị trường địa ốc còn chưa vững trở lại. Với những khó khăn khách quan như vậy, Tòa Bạch Ốc đã chọn không nhấn mạnh đến vấn đề phục hồi kinh tế nhanh chóng mà chọn mục tiêu cân bằng ngân sách để dân chúng chú ý tới.
Nhưng trong thực tế, mục tiêu này cũng rất khó đạt. Trong ngân sách 2011, các khoản chi của chính phủ liên bang sẽ lớn bằng 25% tổng sản lượng nội địa (GDP, tức là giá trị tổng số các hàng hóa và dịch vụ trong nước). Trong quá khứ, con số trung bình là 20.5%. Tỷ lệ cao 25% có lý do chính đáng. Khi kinh tế suy yếu, nhu cầu tiêu thụ và đầu tư đều giảm, chính phủ là nơi duy nhất có thể tăng số cầu lên để kích thích sản xuất. Nhưng ngay trong bản dự thảo ngân sách đoán rằng sau năm 2011 kinh tế sẽ hồi phục, mà ngân sách Obama vẫn dự trù phần chi tiêu của nhà nước lên tới 24% cho tới năm 2020 chưa giảm! Tức là chính phủ chủ trương không giảm mức chi tiêu xuống bằng tỷ lệ trung bình lịch sử mà vẫn tiếp tục chi tiêu gần một phần tư lợi tức chung của quốc gia.
Một hậu quả là số nợ của chính phủ Mỹ (công trái) sẽ tăng lên đáng lo ngại. Sau Ðại Chiến Thứ Hai, khi chính phủ Mỹ đã trả hết các món nợ chiến phí rồi, tổng số công trái của Mỹ không bao giờ lớn hơn 50% GDP. Năm 2009 vừa qua, vì cần 700 tỷ cứu các ngân hàng và gần 800 tỷ kích thích kinh tế, tổng số nợ của chính phủ Mỹ đã lên tới 7,500 tỷ, bằng 53% GDP. Ngân sách Obama dự đoán tới năm 2020, tổng số nợ này sẽ lên thành 18,600 tỷ Mỹ kim, lớn bằng 77% tổng sản lượng nội địa. Chính phủ Nhật Bản chịu một tỷ lệ nợ cao hơn 100% của GDP, họ chịu đựng được vì phần lớn các món nợ đó chính phủ vay của người dân Nhật. Ở Mỹ không như vậy. Một nửa các món tiền chính phủ Mỹ vay là vay từ người ngoại quốc - trong đó có các ông vua dầu lửa, các ngân hàng trung ương Trung Quốc và Nhật Bản. Những biến động trong thị trường tài chánh thế giới có thể ảnh hưởng bất lợi cho kinh tế Mỹ nếu tỷ lệ nợ leo lên tới 80%. Lãi suất ở Mỹ có thể phải tăng lên dưới áp lục quốc tế, và đồng đô la Mỹ có thể bị mất giá nặng, nếu ngân sách chính phủ không được cân bằng và phải đi vay nợ mãi.
Cho nên, mặc dù Tổng Thống Obama nhấn mạnh đến mục tiêu giảm bớt khiếm hụt ngân sách, các con số ông trình bày trong ngân sách 2011 cho thấy mục tiêu đó sẽ khó đạt được. Và một mình ông Obama sẽ phải gánh trách nhiệm đó. Trước đây trong Quốc Hội đã có ý kiến thành lập một ủy ban lưỡng đảng nghiên cứu và đề nghị các biện pháp tiến tới cân bằng ngân sách như thời Tổng Thống Clinton đã thực hiện được. Nhưng sau khi Tòa Bạch Ốc nêu lên đề nghị này trong dự thảo ngân sách 2011 thì đảng Cộng Hòa không tỏ vẻ hào hứng tham dự.
Nếu Quốc Hội Mỹ can đảm thì họ có thể giúp giảm bớt khiếm hụt ngân sách nhanh hơn bằng cách thay đổi dự thảo của chính phủ Obama. Thí dụ, cho giới trung lưu đóng thuế nhiều hơn, bằng suất thuế trước năm 2001 như những người giầu nhất, và chỉ giữ suất thuế thấp cho những người nghèo thật sự. Ðây là một điều khó được các đại biểu thông qua trong một năm bầu cử. Cho nên ngân sách chính phủ Mỹ sẽ còn khiếm hụt trong nhiều năm nữa.