Posted: Fri Jan 30, 2009 4:05 am
Văn Cao và "Bến xuân"
Đọc những câu chuyện về cuộc đời Văn Cao, nhìn ông ngồi cúi đầu bên chiếc dương cầm, tôi luôn liên tưởng đến hình ảnh Mạc Đại tiên sinh trong "Tiếu ngạo giang hồ" - một vị chưởng bối có vẻ ngoài khắc khổ, với lưỡi kiếm giấu dưới đáy hồ cầm và tiếng hát buồn vời vợi, lang bạt kỳ hồ như một kẻ ăn xin.
Kim Dung mô tả tiếng hát của Mạc Đại và tiếng hồ cầm nghe đau đớn, ngậm ngùi như “mưa nhỏ xuống lá cây, như trăm hoa tàn tạ, như bách điểu chia lìa”. Ấy bởi vì tiếng hát ấy là tiếng lòng của một trích tiên, luôn luôn cảm thấy cô độc giữa thế giới giang hồ đầy những thủ đoạn ác độc.
Văn Cao đến cuối đời mình cũng vẫn là một kẻ cô độc giữa cuộc đời. Không ai có thể hiểu và ông cũng không muốn chia sẻ với ai. Văn Cao lặng lẽ mang nỗi lòng u uẩn theo mình sang thế giới bên kia. Những người ở lại chỉ còn biết suy đoán về ông.
Năm 1954, khi chiến tranh đến hồi khốc liệt và thay vì viết về đề tài Điện Biên Phủ như các văn công Cộng Sản khác, Văn Cao lại về bày tỏ ý tưởng của ông qua một bức tranh sơn dầu lập thể. Bức tranh đó được mô tả như sau:
Một cậu bé thổi sáo bằng 2 cái mồm, một cái được vẽ từ cách nhìn thẳng, và một cái được vẽ bằng cách nhìn nghiêng. Đằng sau cậu bé, trên cái nền đông nghịt những con người trong một tiết tấu đầy chuyển động của nhịp chiến tranh.
Có lẽ, một trong những ví dụ rõ nhất về "cậu bé thổi sáo bằng 2 cái mồm" đó là ca khúc "Bến xuân" của Văn Cao.
Một giai thoại nói rằng thuở trai trẻ khi còn ở Hải Phòng, Văn Cao phải lòng người đẹp Hoàng Oanh. Nhưng trớ trêu thay, hai người bạn thân của ông cũng nặng tình cùng nàng thiếu nữ này. Với suy nghĩ "Đã không giúp được bạn thì không nên là kẻ chen ngang", nên ông cũng không tiến tới một cái gì sâu sắc hơn.
Nhà của Văn Cao nằm gần bến đò Rừng (Quảng Ninh). Hoàng Oanh chỉ đến thăm ông một lần duy nhất ở nơi đó, quạt cho ông cởi trần nằm sáng tác và nghe ông thổ lộ: "Ước gì anh có em để hằng ngày em quạt cho anh sáng tác, em vá quần thủng cho anh, làm mẫu cho anh vẽ", trước khi đi lấy chồng...
Những ấn tượng đẹp của mối tình không thành ấy được Văn Cao (với sự cộng tác của Phạm Duy và Đỗ Hữu Ích) chuyển tải qua ca từ của "Bến xuân" vào năm 1942:
Nhà tôi bên chiếc cầu soi nước
Em đến tôi một lần...
Chiều nay tôi vẫn còn ngơ ngác
Em đến tôi một chiều
Bến nước tiêu điều còn hằn in nét dáng yêu...
"Bến xuân" có phần nhạc và phần lời đã mềm mại, tuyệt vời đến thế, hơn nữa lại gắn liền với một kỷ niệm đáng trân trọng như vậy, vì cớ gì mà được chính Văn Cao viết lại lời (cứng rắn hơn) rồi đổi tên bài hát thành "Đàn chim Việt" sau 1945?
Lý do của chuyện này, có lẽ là liên quan đến việc Văn Cao quyết định im lặng gần 20 năm trời trước khi thốt lên "Từ nay người biết yêu người..." với "Mùa xuân đầu tiên" năm 1976, rồi tiếp tục lặng lẽ cho đến cuối đời mình...
Bến Xuân
Nhạc: Văn Cao
Lời : Văn Cao ,Phạm Duy , Đỗ Hữu Ích
Tiếng hát : Khánh Ly
Nhà tôi bên chiếc cầu soi nước
Em đến tôi một lần
Bao lũ chim rừng hợp đàn trên khắp bến xuân
Từng đôi rung cánh trắng ríu rít ca u ú ù u ú
Cành đào hoen nắng chan hoà!
Chim ca thương mến,
Chim ngân xa u ú ù u ú
Hồn mùa ngây ngất trầm vương,
Dìu nhau theo dốc mới nơi ven đồi
Còn thấy chim ghen lời âu yếm
Tới đây chân bước cùng ngập ngừng
Mắt em như dáng thuyền soi nước
Tà áo em rung theo gió nhẹ thẹn thùng ngoài bến xuân.
ĐK:
Sương mênh mông che lấp kín non xanh
Ôi cánh buồm nâu còn trên lớp sóng xuân
Ai tha hương nghe ríu rít oanh ca
Cánh nhạn vào mây thiết tha lưu luyến tình vừa qua
Nhà tôi sao vẫn còn ngơ ngác
Em vắng tôi một chiều
Bến nước tiêu điều còn hằn in nét đáng yêu
Từng đôi chim trong nắng khẽ ru u ú ù u ú
Lệ mùa rơi lá chan hoà!
Chim reo thương nhớ,
Chim ngân xa u ú ù u ú
Hồn mùa ngây ngất về đẩu
Người đi theo mưa gió xa muôn trùng
Lần bước phiêu du về bến cũ
Tới đây mây núi đồi chập chùng
Liễu dương tơ tóc vàng trong nắng
Gột áo phong sương du khách còn ngại ngùng nhìn bến xuân
